Maak van composteren een succesverhaal!

Composteren gebeurt ... maar het gebeurt een stuk sneller als je weet hoe!

Zoals je kan lezen bij ‘ken je tuingrond’ is compost een essentieel bestanddeel om een goede tuingrond te krijgen. Bovendien verwerk je op deze manier je huishoudelijk afval en verander je het in iets nuttigs.

Compost is heel belangrijk voor een gezonde bodem in de tuin. Het voedt niet alleen je planten, maar vooral ook het bodemleven dat zorgt voor een goede structuur en vruchtbare grond.

Door regelmatig compost toe te voegen, wordt de bodem luchtiger, houdt hij water beter vast en komen voedingsstoffen geleidelijk beschikbaar voor de planten. Zo help je je tuin op een natuurlijke manier sterk en gezond te blijven.

Het maakt niet uit welk type grond je hebt. Alle bodems kunnen worden verbeterd door toevoeging van compost.

Maak bij voorkeur je eigen compost. Zelfgemaakte compost geeft je controle over de kwaliteit en de herkomst van de materialen. Gekochte compost wordt vaak geproduceerd uit snoeiafval dat via de groendienst wordt ingezameld. Daarin kunnen na het composteringsproces nog resten van pesticiden en insecticiden aanwezig zijn, wat ik liever vermijd in de tuin. Als je geen eigen compost ter beschikking hebt, is wormenaarde een beter alternatief.

Wat mag er op de composthoop?

Je kunt bijna al het organisch afval uit het huishouden composteren, met uitzondering van vlees- en zuivelresten. Deze trekken ongedierte aan en kunnen de composthoop verstoren.

Tuinafval zoals stengels van erwten en bonen, aardappelloof, tomatenloof, grasmaaisel, afgevallen bladeren, onkruid dat nog geen zaad heeft gevormd, groenteschillen, eierschalen, kippen- en paardenmest en hooi zijn zeer geschikt om te composteren. Zelf kies ik ervoor om geen resten van uitheemse vruchten op de composthoop te doen. Schillen van bijvoorbeeld bananen en avocado’s gaan bij mij in de groencontainer. Theebladeren en koffieprut mogen wel op de composthoop; ze bevatten cafeïne, dat een licht remmend effect heeft op onkruid.

In de keuken kan je een bokashi keukenemmers gebruiken om keukenafval te fermenteren. Wanneer de container vol is, kan de bokashi aan de composthoop worden toegevoegd. Zo voeg je extra micro-organismen toe, waardoor het composteringsproces versnelt en organisch afval sneller wordt omgezet in waardevolle compost.

Gefermenteerde keukenresten in bokashi-emmer

Let erop dat je geen plantenresten van zieke gewassen composteert, tenzij je zeker weet dat de composthoop voldoende heet wordt (ongeveer 60°C). Bij ziektes zoals aardappelziekte is het beter het aangetaste loof in de groencontainer te doen of te verwijderen op een manier die verdere verspreiding voorkomt.

Hoe groot mag organisch afval zijn?

Bij een goed werkende composthoop draait alles om evenwicht in materiaalstructuur. De grootte en samenstelling van het compostmateriaal bepalen hoe snel en efficiënt het wordt afgebroken. Te grove, houtige resten zoals takken en snoeihout verteren traag en belemmeren het composteringsproces wanneer ze in grote stukken worden toegevoegd. Daarom is het belangrijk om dit materiaal eerst te hakselen tot kleine stukjes en het licht te bevochtigen voordat het in de compost wordt gemengd. De bruine materialen overgieten met Microferm versnelt het verteringsproces.

Fijn materiaal, zoals grasmaaisel en blad, wordt snel afgebroken, maar kan bij een teveel samenklitten. Hierdoor ontstaat er zuurstofgebrek en kan de compost gaan gisten in plaats van rustig te verteren. Door fijn materiaal steeds te mengen met grover, luchtiger materiaal blijft de composthoop voldoende verlucht.

Plantenresten en ander gewoon tuinafval mogen in grotere stukken op de composthoop terechtkomen, omdat ze makkelijker afbreken dan houtachtig materiaal. Keukenafval dat via een bokashi-container wordt gefermenteerd, moet vooraf klein gesneden worden en kan daarna veilig aan de composthoop worden toegevoegd. Op die manier ondersteun je een vlotte afbraak en een gezond composteringsproces.

Hoe werkt het composteringsproces?

Compostering wordt op gang gebracht door micro-organismen zoals bacteriën en schimmels die het afval afbreken.

De micro-organismen die voor de vertering zorgen, hebben stikstof (= groenafval) en koolstof (houtachtig afval) nodig. De verhouding tussen deze twee elementen moet in balans zijn.

Ideaal heb je 20 tot 30 eenheden koolstof op één eenheid stikstof. We spreken dan van een C/N verhouding van 20 tot 30. Het is dus belangrijk dat je min of meer weet wat de verhouding stikstof/koolstof is voor verschillende organische materialen die je composteert.

“Bruine” materialen zoals stro, zaagsel, snoeihout, boomschors, bladeren, stengels van erwten en bonen hebben veel koolstof en weinig stikstof, de verhouding C/N ligt tussen 80 en 400.

“Groene” materialen zoals grasresten, groenteschillen en mest (geen huisdierenuitwerpselen) bevatten relatief veel stikstof. Hun verhouding C/N ligt tussen 10 en 17.

Ideale C/N verhouding opbouwen

Om tot de ideale verhouding C/N van 30 te komen, moet je ervoor zorgen dat je koolstofrijke “bruine” materialen en stikstofrijke “groene” materialen goed worden afgewisseld. Je laag groen materialen en keukenafval moet veel dikker zijn dan de laag bruine materialen.

Het gemakkelijkst is om wachthopen aan te leggen van groenafval en bruin afval en deze in de zomer of vroege herfst om te zetten naar een composthoop.

Heb je zelf enkel wat keukenafval en grasmaaisel, ga dan wat stro of zaagsel halen van niet behandeld hout om mee in de composthoop in te werken. Gebruik ook de inhoud van de bokashi-container die extra veel micro-organismen bevat.

Grootte van de composthoop

Maak je stapel minimaal 1 m breed, diep en hoog. Kleinere stapels worden mogelijk niet goed verwarmd, te grote stapels krijgen binnenin zuurstofgebrek en zijn moeilijk om te keren.

Vochtigheid

Voor de beste resultaten moet het vochtgehalte van een composthoop tussen 40 en 60 procent liggen. Met andere woorden, je stapel moet vochtig zijn, maar niet door en door nat.

Warmte

Terwijl ze organisch materiaal afbreken, genereren de micro-organismen die verantwoordelijk zijn voor composteren grote hoeveelheden warmte die de temperatuur in de stapel verhoogt en de ontbinding versnelt. Een “hete” stapel zal temperaturen tussen 50 à 60 °C produceren.

Zuurstof

Houd jouw stapel belucht door de stapel om te keren - zuurstof is nodig voor de micro-organismen. Dit is de reden waarom je de composthoop af en toe moeten keren. Indien je dit niet doet, zal er onvoldoende lucht in de composthoop aanwezig zijn en zal het organisch afval erg langzaam afbreken.

Tips & tricks voor de beste compost

Idealiter heb je dus 3 compostbakken: 2 wachtbakken en 1 echte compostbak waar je de materialen in de juiste lagen aanbrengt.

Bouw je composthoop op in een moment dat het buiten warm is. Dan verteert alles veel sneller en heb je na een half jaar bruikbare compost.
Bouw de composthoop op de aarde en begin met een laag bruin afval (stro of bladeren), niet op beton of harde ondergronden zodat het vocht kan wegvloeien.
Zet je composthoop op waar hij uit de wind ligt en een beetje zon komt, zeker niet in de volle zon opzetten.
Probeer zoveel mogelijk een goede C/N verhouding te behouden door de bruine afval en groene afval goed af te wisselen. Als de composthoop koud blijft, betekent dit dat er te weinig koolstofrijke afval aanwezig is. Als de compostering zeer traag gaat, betekent dit dat er te weinig stikstof in de composthoop aanwezig is.
Werk altijd in dunne laagjes
Lavameel strooien tussen de lagen is een goed idee en geeft voeding aan de micro-organismen..
Als de temperatuur in de composthoop daalt, keer je hem opnieuw om. Wat van buiten zit, komt onderaan en wat van binnen zit, komt aan de buitenkant. Het materiaal dat compact op elkaar zit, moet met een mesthaak uit elkaar gehaald worden.
De compost moet mogelijks voor gebruik nog gezeefd worden om de houtsnippers die nog niet verteerd zijn eruit te verwijderen.

Goede compost ziet zwart, is los en kruimelig en ruikt niet vies!

Hoeveel compost heeft je tuin nodig?

De te geven hoeveelheid compost wordt bepaald door verschillende factoren:

Hoe gezond is de bodem? Wil je een onderhoudsbehandeling geven of moet de grond effectief opgepept worden?
Hoe lang wil je tuinieren? Het volledige seizoen met verschillende teelten na elkaar of een korte periode?
Wat wil je teelten? Sommige groenten hebben veel meer behoefte aan voeding dan andere groenten.
Welke bodemstructuur heb je? In zandgrond worden veel minder voedingsstoffen vastgehouden dan in leemgrond.

Een goede barometer is de groei van je planten. Als ze goed groeien en sterke planten worden, als je een mooie oogst hebt, geef je voldoende voeding. Als je echter dunne prei oogst of je aardappelen worden niet dik, dan weet je dat je onvoldoende meststoffen in de bodem ter beschikking stelt.

Het is aan de meest behoeftige planten (zoals prei, kolen, tomaten, komkommers, paprika en aardappelen) dat je kan zien of je bodem in orde is.

Richtlijnen bij onderhoudsbehandelingen

Hierbij enkele, algemene richtlijnen:

Voor moestuin en bloembedden

Breng één keer per jaar ongeveer 2 tot 3 cm rijpe compost aan op de bodem. Dat komt overeen met ongeveer 20 tot 30 liter per vierkante meter. Dit volstaat om de bodemstructuur te verbeteren en het bodemleven te voeden.

Voor arme of nieuwe bodems

Bij een nieuwe tuin of sterk uitgeputte grond mag je de eerste jaren meer compost gebruiken, bijvoorbeeld 3 tot 5 cm per jaar. Nadien kan je terugschakelen naar een onderhoudsdosering.

Voor gazons

Een gazon heeft minder compost nodig. Een dunne toplaag gezeefde compost (ongeveer 0,5 tot 1 cm) kan één keer per jaar worden aangebracht, bij voorkeur in het voorjaar of najaar.

Wanneer compost gebruiken?

Rijpe compost kan op elk moment van het jaar in de tuin worden gebruikt, zonder risico op verbranding van planten. Bij voorkeur breng je de compost twee tot vier weken vóór het zaaien of planten aan, zodat de bodem de tijd krijgt om de compost op te nemen en te verwerken. Verdeel de compost gelijkmatig over de bodem; inwerken is niet nodig. Tijdens het planten en zaaien wordt de compost vanzelf vermengd met de bovenste laag van de tuingrond.

Compost kan ook na het zaaien of planten tussen de groenterijen worden aangebracht, al verdient vooraf toedienen de voorkeur. Bij het planten van tomaten en komkommers kan je bovendien een kleine hoeveelheid compost rechtstreeks in het plantgat doen. Ook bij aardappelen kan dit toegepast worden.

Wormenaarde versus compost

De duur van het composteringsproces bepaalt in grote mate hoeveel voedingsstoffen en micro-organismen er nog in de compost aanwezig zijn op het moment van gebruik. Compost die langer dan een jaar heeft gelegen, bevat nog maar weinig beschikbare voedingsstoffen en werkt vooral nog als bodemverbeteraar.

Heb je geen compost of enkel overjarige compost, kan wormenaarde een goede vervanging bieden.

Wormenaarde is een organische, natuurlijke meststof, rijk aan mineralen en sporenelementen. Bovendien zit wormenaarde vol nuttige bacteriën en schimmels die organisch materiaal afbreken, voedingsstoffen vrijmaken in de bodem en het bodemleven stimuleren.

Wormenaarde is verkrijgbaar in zakverpakkingen of bigbags.

Compostthee

Compostthee is een waterig aftreksel van rijpe compost dat je gebruikt om de bodem en het blad te voeden met opgeloste voedingsstoffen en micro-organismen. Het is uiteraard niet bedoeld om te drinken.

Zo maak je compostthee op een eenvoudige manier:

Neem rijpe, goed verteerde compost en meng die met water in gelijke delen. Gebruik bij voorkeur regenwater.
Laat dit mengsel enkele uren tot maximaal één dag trekken en roer af en toe.
Daarna zeef je het mengsel en giet je de vloeistof uit rond de planten, op de bodem. De vaste resten kunnen gewoon terug op de composthoop.

Voor jonge planten en zaailingen is het aangeraden om de compostthee verder te verdunnen, bijvoorbeeld één deel compostthee op vier delen water. Te sterke, onverdunde compostthee kan bij gevoelige planten bladschade veroorzaken. Je kan compostthee gieten aan de voet van de planten of, bij sterk verdunde thee, ook over het blad verstuiven.

Het grote voordeel van compostthee is dat je snel voedingsstoffen en leven in de bodem brengt. Het nadeel is dat de voedingsstoffen sterk verdund zijn, waardoor het effect milder en korter is dan bij het toedienen van vaste compost. Compostthee is dus een aanvulling op, maar geen vervanging van, het gebruik van compost in vaste vorm.