Het plantseizoen komt eraan!
Ga je dit jaar voor aardappelen of voor zoete aardappelen?
Of misschien wel voor beiden?
Om je keuze te vergemakkelijken, bekijken we samen de verschillen en gelijkenissen tussen de gewone aardappel en de zoete aardappel.
Wat is het verschil tussen zoete aardappel en gewone aardappel?
 |
 |
De zoete aardappel behoort tot de windefamilie en is dus verwant aan planten zoals de Ipomoea purpurea (een bekende eenjarige klimplant) en zelfs een beetje aan het onkruid haagwinde.
De gewone aardappel daarentegen behoort tot de nachtschadefamilie, waar ook tomaat en paprika toe behoren.
Qua smaak is het verschil duidelijk: de zoete aardappel smaakt licht naar wortel en is, zoals de naam al zegt, zoeter dan de gewone aardappel.
Groeiwijze
In tegenstelling tot gewone aardappelen zijn zoete aardappelen klimplanten.
Je kunt ze leiden langs draadwerk, zodat de bladeren maximaal zonlicht vangen en de planten weinig plaats innemen.
Hoe meer zon op de bladeren, hoe groter en dikker de knollen worden.
Laat je de zoete aardappelen over de bodem kruipen, dan vormen ze een dichte bodembedekker die beter onkruid onderdrukt dan gewone aardappelplanten.
Klimaat en groeiomstandigheden
Zoete aardappelen hebben meer warmte nodig dan gewone aardappelen.
Ze groeien het best bij 24–30°C overdag en 15–20°C ’s nachts.
Gelukkig bestaan er tegenwoordig rassen die beter aangepast zijn aan ons klimaat.
Gewone aardappelen vragen daarentegen meer water bij hitte dan zoete aardappelen.
Het stekken van zoete aardappel vraagt wat meer werk: de opkweek gebeurt binnen bij hoge temperaturen.
Gewone aardappelen kiemen vanzelf op een lichte, koele plaats bij ongeveer 10 à 12°C.
Plant- en oogsttijd
Zoete aardappelen worden pas eind mei geplant, wanneer de grond goed opgewarmd is.
Gewone aardappelen kunnen, afhankelijk van het ras, tussen begin maart en eind april de grond in.
Bij aardappelen kun je kiezen tussen vroege, middelvroege en late rassen.
Bij zoete aardappelen bestaat dat onderscheid niet, al zijn er wel verschillende variëteiten.
Het verschil zit vooral in het brix-niveau (hoe zoet ze zijn) en in hun aanpassingsvermogen aan het klimaat.
Ziekten en giftigheid
Zoete aardappelen hebben voorlopig minder last van ziektes dan gewone aardappelen.
De bladeren van de zoete aardappel zijn bovendien eetbaar en smaken wat naar snijbiet.
De bladeren van de gewone aardappel zijn daarentegen giftig.
Ook de knollen van de gewone aardappel bevatten solanine, een giftige stof die bij sommige mensen gewrichtspijn kan veroorzaken (zoals stijve knieën of polsen).
Oogst en groei van de knollen
De knollen van zoete aardappelen groeien vaak verder weg van de moederplant dan bij gewone aardappelen.
Oogst dus voorzichtig!
Zoete aardappelen hebben bovendien geen vast moment van rijpheid.
Bij gewone aardappelen is dat wél duidelijk: zodra het loof afsterft, zijn ze oogstrijp.
Bij zoete aardappelen bepaalt men op basis van de knolgrootte of ze klaar zijn.
Bij temperaturen onder de 10°C stopt de groei, en moeten ze definitief geoogst worden.
Bewaring en houdbaarheid
Zoete aardappelen zijn gevoeliger voor kneuzingen dan gewone aardappelen.
Beschadigingen die niet genezen, veroorzaken zwarte plekken onder de schil.
Daarom moeten ze na de oogst eerst een nabewerkingsfase ondergaan: gedurende 14 dagen worden ze warm (ongeveer 25°C) en donker bewaard.
In die periode genezen de kneuzingen, verhardt de schil en wordt de bataat zoeter door de omzetting van zetmeel naar suiker.
Na die eerste twee weken kun je ze verder bewaren bij 15°C op een donkere plaats.
Gewone aardappelen bewaar je beter koel, tussen 4°C en 10°C.
Gelijkenissen tussen zoete aardappel en gewone aardappel
Hoewel de zoete bataat en de gewone aardappel niet tot dezelfde plantenfamilie behoren, zijn er toch opvallende gelijkenissen tussen beide.
Zowel de zoete als de gewone aardappel bestaan in verschillende kleuren en rassen.
Je vindt ze in varianten van wit, geel, oranje, paars en zelfs rood, elk met hun eigen smaak en textuur.
Net als bij aardappelen kun je ook zoete aardappelen aanaarden om de knolvorming te stimuleren.
Dat werkt zelfs nog beter wanneer de planten langs een klimrek groeien, omdat de stengels dan meer zonlicht krijgen.
Beide soorten kun je telen in volle grond, maar ook in kuipen, bakken of zakken potgrond.
Zo kun je zelfs op een terras of balkon een kleine oogst realiseren.
En in de keuken zijn ze haast onderling inwisselbaar: je kunt ze stomen, pureren, poffen of bakken tot frietjes, telkens met hun eigen karaktervolle smaak.
Wat is het verschil in voedingswaarde tussen de zoete aardappel en gewone aardappel?
De zoete aardappel en de gewone aardappel verschillen minder in voedingswaarde dan vaak wordt beweerd.
De exacte voedingswaarde hangt af van twee factoren: het ras (elke variëteit heeft een iets andere samenstelling) en de bereidingswijze.
Calorieën en koolhydraten
Het verschil in calorieën en koolhydraten tussen beide soorten is klein en in de praktijk niet erg belangrijk.
Wat wél het verschil maakt, is dat de zoete aardappel veel meer voedingsvezels bevat.
Deze vezels spelen een grote rol in de glycemische index (GI) – een maat die aangeeft hoe snel koolhydraten worden opgenomen in het bloed.
De koolhydraten van gewone aardappelen worden sneller verteerd dan die van zoete aardappelen.
Dat heeft twee belangrijke redenen:
- De koolhydraten in de zoete aardappel bestaan voor ongeveer 53% uit complexe koolhydraten. Het lichaam moet deze eerst omzetten in enkelvoudige koolhydraten voordat ze als glucose in het bloed terechtkomen.
- De overige koolhydraten zijn wel enkelvoudig, maar hun opname wordt vertraagd door de grote hoeveelheid voedingsvezels. Die vezels zorgen ervoor dat de suikers trager worden opgenomen, waardoor je langer verzadigd blijft en je bloedsuikerspiegel stabieler blijft.
Glycemische index (GI)
De GI van de gewone aardappel ligt gemiddeld rond de 78, terwijl die van de zoete aardappel slechts 46 bedraagt.
Dat betekent dat zoete aardappelen veel langzamer energie vrijgeven en dus minder schommelingen in de bloedsuikerspiegel veroorzaken.
Opmerkelijk genoeg bevat de zoete aardappel meer natuurlijke suikers, maar door de combinatie met vezels en complexe koolhydraten stijgt de bloedsuiker minder snel.
Let wel: de bereidingswijze speelt een grote rol. Wanneer je zoete aardappelen frituurt, stijgt de GI fors – tot ongeveer 94, bijna even hoog als die van pure glucose (100).
| Voedingswaarde | Zoete aard. / 100gr | Gewone aard. / 100gr |
|---|---|---|
| Energie | 76 kcal | 86 kcal |
| Vet | 0 gram | 0 gram |
| Waarvan verzadigd | 0 gram | 0 gram |
| Koolhydraten | 18 gram | 20 gram |
| Waarvan suikers | 6 gram | 1 gram |
| Waarvan vezels | 3 gram | 2 gram |
| Eiwitten | 1 gram | 2 gram |
Mineralen
Wat de mineralen betreft, lopen de zoete aardappel en de gewone aardappel sterk gelijk.
Alle mineralen en spoorelementen die in de zoete aardappel voorkomen, vind je ook terug in de gewone aardappel.
Toch zijn er enkele duidelijke accenten:
- Zoete aardappelen bevatten opvallend meer calcium, ijzer en natrium.
- Gewone aardappelen zijn daarentegen rijker aan kalium en magnesium.
Beide soorten leveren dus waardevolle mineralen, elk met hun eigen evenwicht en voordelen.
Vitamines
In beide knollen zit een brede waaier aan vitamines, maar ook hier zijn er interessante verschillen.
Het meest opvallende verschil is te zien bij vitamine A, die bij de zoete aardappel uitzonderlijk hoog is.
Vitamine A speelt een belangrijke rol bij de versterking van het immuunsysteem.
Daarnaast bevat de zoete aardappel ook meer vitamine C, een krachtige antioxidant die helpt om cellen te beschermen tegen vrije radicalen.
De gewone aardappel scoort dan weer iets hoger op vitamine B3 (niacine) en foliumzuur (vitamine B11).
Deze vitamines zijn essentieel voor de energiebalans in het lichaam en voor de vorming van bloedcellen.
Antioxidanten en kleurstoffen
Ook de kleur van de zoete aardappel zegt iets over haar voedingswaarde.
De oranje bataat is rijk aan bètacaroteen, terwijl de diep paarse variant veel anthocyanen bevat, beide krachtige antioxidanten.
Bètacaroteen wordt in de lever opgeslagen en, wanneer nodig, omgezet in vitamine A.
Bij een gezonde en gevarieerde voeding krijg je hier doorgaans voldoende van binnen.
Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH)
De onderstaande tabel (zoals je vermeldt in je artikel) toont hoeveel de vitamines in aardappel en zoete aardappel per 100 gram bijdragen aan de gemiddelde dagelijkse behoefte (ADH).
Zo kun je in één oogopslag zien waarin beide aardappelsoorten elkaar aanvullen.
| Voedingswaarde | Zoete aard. / 100gr | Gewone aard. / 100gr |
|---|---|---|
| Vitamine 1 | 15741 IU (315% ADH) | 3 IU (0%) |
| Bètacaroteen | 9,44 mg | 0 mg |
| Vitamine B1 | 0,1 mg (4% ADH) | 0,1 mg (4% ADH) |
| Vitamine B2 | 0,05 mg (3% ADH) | 0,01 mg (1% ADH) |
| Vitamine B3 | 0,5 mg (3% ADH) | 1,3 mg (7% ADH) |
| Follumzuur (vit. B11) | 6 mcg (1% ADH) | 9 mcg (2% ADH) |
| Vitamine C | 12,8 mg (21% ADH) | 7,4 mg (12% ADH) |
| Vitamine E | 0,9 mg (5% ADH) | 0 mg (0% ADH) |
| Vitamine K | 2,1 mg (43% ADH) | 2,1 mg (3% ADH) |
| Betaïne (TMG) | 0 mg | 0,2 mg |
| Choline | 18 mg | 13,2 mg |
Maken gewone aardappelen je dikker dan de zoete aardappelen?
Leg je enkel de voedingswaarden van de gewone aardappel en de zoete aardappel naast elkaar, dan zie je weinig verschil.
Toch heeft de zoete aardappel de reputatie van de ‘slanke’ aardappel.
Dat imago dankt hij vooral aan zijn hogere vezelgehalte: zoete aardappelen bevatten ongeveer dubbel zoveel vezels als gewone aardappelen.
Daardoor worden de koolhydraten trager verteerd, wat leidt tot minder schommelingen in de bloedsuikerspiegel.
Pieken in de bloedsuikerspiegel zorgen er immers voor dat het lichaam meer vet opslaat en dat de vetverbranding vertraagt.
Een stabiele bloedsuikerspiegel helpt dus om het gewicht beter onder controle te houden.
Mijn conclusie
Beide aardappelsoorten hebben hun eigen kwaliteiten.
Een goede afwisseling tussen gewone en zoete aardappelen lijkt me de gezondste keuze, en uiteindelijk is het ook gewoon een kwestie van smaak.
Nog een tip: eet ook de schil van de zoete bataat!
Daarin zit het meeste vitamine A, en bovendien gaan er zo minder voedingsstoffen verloren.
Verschillende kleuren zoete aardappelen en gewone aardappels
Zowel gewone aardappelen als zoete aardappelen bestaan in een verrassend breed palet aan kleuren.
Bij de gewone aardappel is de gele variant het meest bekend en ook het meest geteeld.
Toch bestaan er ook rode, paarse en zelfs zwarte aardappelen.
Een mooi voorbeeld is de truffelaardappel, die een dieppaarse kleur heeft die ook na het koken behouden blijft.
De laatste jaren zien we een terugkeer van oude rassen uit het Andesgebergte.
Deze kleine knolletjes worden opnieuw populair, niet alleen om hun prachtige kleuren, maar ook omdat ze extra rijk zijn aan antioxidanten.
Ze brengen letterlijk meer kleur en gezondheid op je bord.
Bij de zoete aardappel (of bataat) is de oranje variant wereldwijd het meest gegeten.
De witte zoete aardappel komt vooral voor in Aziatische en Arabische landen.
Het vruchtvlees van de zoete aardappel varieert van oranje tot wit of geel, afhankelijk van het ras.
De kleur beïnvloedt ook de smaak: de oranje en witte soorten smaken doorgaans zoeter, terwijl de paarse varianten iets vaster zijn en een mildere, aardse smaak hebben.
Ziektes op aardappel versus zoete aardappel
De zoete aardappelplant die in Nederland en België geteeld wordt, heeft nauwelijks last van ziektes.
Dat maakt haar een bijzonder dankbare plant om te kweken, ook voor hobbytuiniers.
Ziekten bij zoete aardappel
Tijdens de opkweekfase kunnen de stekjes soms bladluizen aantrekken.
Gelukkig is dit eenvoudig te verhelpen met natuurlijke bestrijders zoals larven van Adalia (lieveheersbeestje) of Chrysopa (groene gaasvlieg).
De grootste uitdagingen in de teelt van zoete aardappel zijn eigenlijk te natte gronden en knaagdieren zoals muizen en ratten.
Zelfs die problemen blijven doorgaans beperkt.
Phytophthora bij gewone aardappelen
Een groot voordeel van de zoete aardappel is dat ze niet vatbaar is voor de gevreesde aardappelziekte Phytophthora, een schimmel waar gewone aardappelen zeer gevoelig voor zijn.
De ziekte begint met bruine vlekken op de bladeren en breidt zich daarna uit naar de stelen.
Het loof rot weg, en uiteindelijk worden ook de knollen aangetast.
Eenmaal de schimmel aanwezig is, verspreidt hij zich razendsnel door het gewas.
Coloradokevers
Ook de beruchte coloradokever, die in korte tijd een aardappelveld volledig kan kaalvreten, laat de zoete aardappelplanten links liggen.
Voor deze plaag hoef je dus niet te vrezen.
Ziekten in warmere landen
Dat betekent echter niet dat de zoete aardappel helemaal geen vijanden kent.
In warmere klimaten komen wel degelijk snuitkevers, rupsen en virussen voor die grote schade kunnen aanrichten in de teelt.
Gelukkig worden wij in onze streken voorlopig hiervan gespaard!
