Oogsten en oogst bewaren

Het is belangrijk om te weten wanneer je welke groenten best zal oogsten. Je hebt er immers hard voor gewerkt en oogsten is dan ook een welverdiende beloning!

Hoe zie ik dat een groente pluk-klaar is?

Het is belangrijk om te weten dat de rijpheid van een vrucht of gewas niet altijd samenvalt met het ideale oogstmoment. Wanneer je te vroeg of te laat oogst, heeft dat invloed op smaak, textuur en bewaarkwaliteit. Hieronder vind je de meest courante soorten op een rijtje:

Groenten die je jong moet oogsten

Sommige groenten smaken jong geoogst het best. Ze zijn dan nog niet rijp, maar wanneer je ze laat doorrijpen, verliezen ze vaak aan smaak en voedingswaarde.

• Peultjes: jong oogsten; laat je ze rijpen, dan worden het erwtjes.
• Courgettes: hoe kleiner en jonger, hoe smaakvoller.
• Radijsjes: frisser van smaak als ze jong geoogst worden.
• Komkommers en aubergines: eveneens het lekkerst als ze niet dik zijn.

Stengel- en bladgroenten oogsten

Vanzelfsprekend mag je in die gevallen niet wachten tot de planten rijp zijn maar oogst je jong zodat ze zacht en smaakvol zijn.

• Basilicum: door regelmatig takjes weg te plukken, gaat de plant vertakken en forser worden.
• Rucola: kan regelmatig gesneden worden, groeit telkens weer aan. Bij warmte gaat rucola snel opschieten.
• Snijsla: kan regelmatig gesneden worden vooraleer de snijsla opschiet.
• Pijpui: laat bij het oogsten 5 cm van de plant staan, dan groeit ze terug aan.

Kropsla oogsten

Er zijn verschillende slasoorten die een krop vormen. Als de sla een gesloten krop vormt, moet ze geoogst worden vóór ze gaat opschieten. Zodra de plant begint door te schieten, wordt de sla hard en bitter en is ze niet langer geschikt om rauw te eten. Je kunt ze nog wel verwerken in soep.

Koolsoorten oogsten: bloemkool, broccoli en meer

Oogst als de kool vol en mooi gevormd is. Controleer vooral bloemkool en broccoli regelmatig om doorschieten te voorkomen.

• Bloemkool, witte kool, rode kool: oogst alleen de hoofdkool en trek de plant uit.
• Broccoli: laat na het oogsten van de hoofdknop de plant staan zodat de zijknoppen zich kunnen ontwikkelen. Je kan hiervan maanden oogsten.

Tomaten, paprika’s en pompoenen oogsten

Vruchten worden geoogst als ze rijp zijn.

• Tomaten: tomaten zijn eerst groen en krijgen dan hun definitieve kleur. Er zijn ook groene tomaten, ze blijven groen als ze rijp zijn.
• Paprika’s: paprika’s zijn allemaal eerst groen en kleuren vervolgens geel, oranje of rood naargelang de soort die je geplant hebt.
• Pompoenen: pompoenen zijn rijp als de schil verhard is en de aanhechting met de plant geel verkleurd is.

Pepers oogsten

Pepers zijn in elk stadium eetbaar, maar het lekkerst als ze hun volle kleur hebben en volledige grootte.

Groene bonen en droge bonen oogsten

Bonen kan je jong of rijp oogsten, afhankelijk van of je ze als groene boon of als droge boon wilt eten.

• Groene bonen: oogst jong, vóór er witte boontjes in zitten. Bij oudere bonen vormen zich gemakkelijk draden waardoor de bonen niet meer lekker zijn.
• Droge bonen: laat rijpen tot de schil geel en droog is.

Er bestaan veel variëteiten, van fijne tot grove soorten.

Uien en aardappelen oogsten en bewaren

• Aardappelen: zijn rijp als het loof vergeeld is. Vroege aardappelen kunnen echter ook geoogst worden met groen loof.

  Aardappelen worden best donker en koel bewaard bij 7 à 10 °C in een ruimte met voldoende ventilatie.

• Uien: het loof van uien valt al snel plat op de grond. Op dat moment gaan de uien dikken. Als het loof volledig is afgestorven, kunnen de uien geoogst worden. Uien moeten gedroogd worden in de wind vooraleer je ze kan stockeren.

Prei oogsten

Er is vroege, half-vroege, half-late en late prei. Deze worden op verschillende momenten geoogst. Algemeen kan je stellen dat je prei mag oogsten als je hem dik genoeg vindt.

Prei die echter te lang blijft staan, gaat opschieten. Er komt dan een harde kern in de preiplant waardoor de prei niet meer eetbaar is.

Als je de prei laat doorschieten, ontstaat nadien de bloem die preizaad geeft voor het volgend seizoen.

• Vroege en herfstprei: wordt in hetzelfde jaar geoogst als hij gepland is.
• Winterprei: kan in de moestuin blijven staan tot half april. Met de voorjaarswarmte gaat hij snel opschieten.

Fruit oogsten: druiven en andere soorten

De meeste fruitsoorten oogst je volrijp. Druiven kunnen tot aan de vorst aan de takken blijven hangen. Als je ze overrijp laat worden, kan je er sap van maken of gebruiken als basis voor andere drankjes.

Wanneer oogsten in de dag?

Oogsten doe je best in de ochtend als het nog niet warm is. De groenten zijn dan fris, vol vocht van de nacht en hebben een krispige textuur. In de loop van de dag gaan de meeste planten slap hangen van de zon.

Als je aardappelen wilt oogsten, doe je dit best als de grond niet te nat is. Anders blijft er veel aarde aan de aardappelen hangen. Aardappelen doe je in een bak en laat je enkele dagen drogen. Na enkele dagen kan je de overtollige aarde van de aardappelen verwijderen en vervolgens stockeren.

Ontdek in deze korte video waarom je groenten en fruit het best ’s ochtends oogst.

▶

Welke groenten zijn gevoelig aan nachtvorst?

De oogstperiode is niet alleen afhankelijk van de rijpheid van de vruchten maar ook van hun winterhardheid. Sommige groenten kunnen tijdens de winterperiode in de moestuin blijven staan zoals pastinaak, rode biet en wortelen.

Een aantal groenten smaken zelfs beter na een eerste nachtvorst. Dit geldt voor boerenkool en spruiten, ze worden zachter en zoeter van smaak.

Spruitkool

Selder en knolselder kunnen een lichte nachtvorst verdragen maar ingeval het zwaarder vriest, moeten ze toch geoogst worden.

Winterprei kan vanzelfsprekend ook in de moestuin blijven. De winterprei herneemt zijn groei in het vroege voorjaar en moet geoogst worden tegen begin april om te vermijden dat ze doorschieten.

Om groenten te beschermen tegen een lichte nachtvorst, zijn er allerlei mogelijkheden o.a. dekens, jute zakken, karton, een pak stro en klimaatdoek. Ik gebruik zelf stro en klimaatdoek om wortelen, rode bieten en pastinaak tot het voorjaar te oogsten. Het is zeker de moeite om de groenten af te dekken want in het algemeen zijn onze winters zacht.

Klimaatdoek over paprikaplanten

Zuiderse groenten zoals tomaten, komkommers, bonen, pompoenen, courgettes, paprika’s en aubergines zijn erg vorstgevoelig. Ze worden – ook in een kas – verwoest door de eerste nachtvorst.

Groene tomaten die volgroeid zijn en al een lichte kleur vertonen, kan je nog oogsten voor de eerste nachtvorst. Als je ze in een bak legt, bedekt met krantenpapier gaan ze nog rood kleuren. De smaak is echter veel minder dan bij tomaten die je in de zomer oogst, gerijpt aan de planten.

Tomaten narijpen, bedekt met krantenpapier

Tips voor het bewaren van groenten

Het is uiteraard altijd het beste – en het meest ecologisch – om groenten vers te gebruiken. Vaak hebben we echter op hetzelfde moment een overvloed aan oogst, die we graag willen bewaren voor de wintermaanden.

Groenten in de moestuin laten overwinteren

• Bepaalde groenten zoals spruiten, boerenkool, winterprei, veldsla en winterpostelein kunnen de hele winter in de moestuin blijven staan.
• Ook wortelen, rode biet en pastinaak kunnen – mits afdekking – in de moestuin een zachte winter overleven.

Groenten invriezen

• Sommige groenten bewaren goed in de diepvries: ze behouden hun smaak en textuur en zijn nadien ideaal voor warme gerechten. Denk hierbij aan tomaten (voor saus), selder en prei (voor soep), paprika’s (voor saus)…
• Bonen worden naar mijn smaak wat te plat in de diepvries, terwijl erwten hun volle smaak wél goed behouden.

Groenten stockeren

Bij het stockeren zijn temperatuur, luchtvochtigheid en ventilatie belangrijk. We kunnen hierbij een onderscheid maken tussen verschillende groepen:

• Pompoenen: warm en droog bewaren.
• Uien: koud en droog bewaren.
• Bonen: droge lucht.
• Wortels: koud en vochtig bewaren. Wortels worden het best bewaard in een bak met licht vochtige aarde, in een koele ruimte.
• Aardappelen: koud, droog, donker en goed geventileerd bewaren.

Aardappelen die licht krijgen bij de bewaring, worden groen onder de schil. Dit maakt de knol giftig voor consumptie, dus zeker vermijden.

Appels apart stockeren

Als je appels wilt stockeren, doe je dit best in een andere ruimte dan aardappelen en pompoenen.

Appels geven namelijk ethyleengas af, wat de bewaartijd verkort van groenten en fruit die in de buurt liggen.

Inblikken en wecken

Groenten en fruit kunnen ook bewaard worden door ze in te blikken. Een techniek die ons doet denken aan de keuken van onze grootouders, maar die vandaag opnieuw populair is.

Denk bijvoorbeeld aan augurken, tomaten, paprika, olijven en fruit zoals perziken, druiven en kersen. Een lekkere extra: je kan van je tomaten ook passata maken!

Drogen

Groenten (bv. tomaten, pepers, paprika), fruit (appel, sinaasappel, …) en kruiden kunnen gedroogd worden. Dit kan in de oven of met speciale droogtoestellen.

Gedroogde producten behouden hun vitaminen en mineralen vaak beter dan bij invriezen of bij bewaring in flessen.

Lees de volledige biologische moestuinieren gids in pdf

Lees de volledige biologisch tuinieren gids